Rotterdamse stadsorgels
Twee concertzalen in Rotterdam zijn het werkterrein van de
stadsorganist:
- het Concertgebouw de Doelen, met het vierklaviers
- Flentrop-orgel uit 1968 en de Burgerzaal van het stadhuis
met het Standaart-concertorgel uit 1920.

Het STANDAART-CONCERTORGEL in de Burgerzaal van het stadhuis
Het concertorgel in de Burgerzaal van het Rotterdamse stadhuis is speciaal ontworpen voor deze feestzaal, met de bedoeling er op te musiceren tijdens ontvangsten, diners en de zogenaamde 'eerste klasse' huwelijken. Ook is het historische instrument zo gebouwd dat de stadsorganist het solistisch kan bespelen, maar ook kun je er mee samenspelen met orkestmusici die op het orgelbalkon staan.
 
Henri Evers, architect van het stadhuis, had dit in gedachte toen hij in 1916 een front-ontwerp maaktevoor dit orgel.
Hij tekende namelijk niet alleen een orgelfront met een speeltafel voor de organist, maar ook een orkest met een dirigent ervoor, allemaal vrolijk musicerend op de orgelgalerij.
En uit de trouwzaal schrijdt een bruidspaar de Burgerzaal binnen.
Evers hoorde mars- en dansmuziek; pauken & trompetten!
 
Orgelbouwer Standaart
Het orgel in de Burgerzaal werd in 1918 door de Rotterdamse- Schiedamse firma Standaart gebouwd met als doel te kunnen functioneren als een groot symfonie-orkest: de bespeler heeft de beschikking over diverse registers waarmee veel klankkleuren gemaakt kunnen worden.
Deze registers zijn verdeeld over 2 klavieren voor de handen (het hoofdwerk en het positief) en een klavier voor de voeten (pedaal). In de orgelkas staan de pijpen van het hoofdwerk en het pedaal. Verder is de speeltafel voorzien van allerlei speelhulpen zodat de organist snel kan registreren.
 
Het positief staat in een aparte kamer hoog achter het orgelfront en de klank kan door een zeer wendbare zwelconstructie onmiddellijk van forte naar een zeer delicaat pianissimo teruggebracht worden.
De firma Standaart bouwde in de periode tussen 1910 en 1935 veel orgels in Rotterdam en omgeving.
De instrumenten klonken zeer grondtonig en rond en waren uitgerust met fraaie solostemmen.
Ik noem enkele kerkgebouwen waarin deze orgels stonden:
Hoflaankerk te Kralingen, R.K.Kerk aan de Goudse Rijweg, Boschpolderkerk en Tidemankerk in Delfshaven, Julianakerk te Schiedam, Nieuwe Kerk aan de Binnensingel te Vlaardingen.
De firma Standaart bouwde ook cinema-orgels:
o.a. voor het Thalia-theater en het W.B.Theater aan de Nieuwe Binnenweg. Ook bouwde hij aan het beroemde AVRO-concertorgel waarop musici als Pierre Palla, Cor Steyn en Piet van Egmond regelmatig geconcerteerd hebben.
 
Al deze orgels (en kerken) zijn gesloopt en verdwenen.
Het AVRO-concertorgel is er nog wel, maar zwijgt en staat te verpieteren! Het is heel bijzonder dat het concertorgel in de Burgerzaal in zijn oorspronkelijke staat verkeert.
Met het verdwijnen van veel orgels die gebouwd werden in het begin van de 20ste eeuw is in Nederland ook bijna de speeltraditie verdwenen uit die tijd.

Stichting Stadsmuziek heeft de afgelopen tien jaar ruim twintig lunchconcerten rond het historische orgel in de fraaie Burgerzaal georganiseerd, waar ruim tienduizend mensen naar toe kwamen. Stadsorganist Geert Bierling heeft aangetoond dat deze speeltraditie uit het Interbellum in Rotterdam nog springlevend is!
Zo wordt het orgel niet alleen als concertinstrument gebruikt, maar ook als begeleidingsinstrument van de ‘zwijgende film’.
 
Stadhuisorgel in restauratie
Op dit moment wordt het oude concertorgel gerestaureerd.
In de Burgerzaal zal het de komende tijd niet kunnen klinken.
Maar wie het toch wil horen kan het beluisteren via de CD.
 
Zie beeld en geluid.

Het GROTE DOELENORGEL

Het orgel in de grote zaal van concertgebouw de Doelen, in 1968 in gebruik genomen, werd gebouwd door firma Flentrop. Het instrument kreeg 70 sprekende registers die verdeeld zijn over vier klavieren voor de handen en een klavier voor de voeten. In tegenstelling tot de meeste orgels in ons land is het niet verticaal opgesteld, zoals bijvoorbeeld het hoofdorgel in de Laurenskerk dat op een voorname ballustrade is gebouwd, maar horizontaal. Door gebrek aan hoogte werd het grote Doelenorgel in twee delen gesplitst die als Linker- en Rechterwerk aan beide zijden van het Bovenwerk hun plaats vonden. De speeltafel staat vrij en het publiek kan de verrichtingen van de speler goed volgen. Direct vanaf het eerste concert in 1968 heeft dit instrument een belangrijke plaats ingenomen in de Rotterdamse orgelcultuur. Naast Arie Keijze, Doelenorganist tot halverwege de 80-ger jaren, musiceerden de afgelopen dcennia vele vooraanstaande organisten uit binnen- en buitenland op dit instrument.

Na zijn aanstelling als stadsorganist in 1996 werd Geert Bierling de vaste bespeler van dit orgel. Hij introduceerde in de Doelen een voor Nederland nieuw fenomeen: de serie 'Concerts Populaires'. De bijzondere programmering waarbij het oude ambacht van het maken én spelen van symfonische bewerkingen weer nieuw leven werd ingeblazen, trok vanaf het begin een grote schare bezoekers. Het Doelenorgel werd een aantal jaren geleden gerenoveerd en uitgerust met diverse speelhulpen zodat de organist tijdens het spelen zelf kan registreren. Het grote Doelenorgel behoort met het Maarschalkerweerd-orgel in het Amsterdamse Concertgebouw tot de bekendste zaalorgels in ons land.